facebookpaylas twitterpaylas googlepaylas

Konu ile Alakalı Benzer Konular
Konular Yazar Yorumlar Okunma Son Yorum
not  İstatistik 2 Vize Ders Notları Ece 3 339 Son Yorum: Ece
not  Makro İktisat Vize Ders Notları Derya 3 274 Son Yorum: Derya
not  Ticaret Hukuku 2 Vize Ders Notları Hakan 3 243 Son Yorum: Hakan
not  Davranış Bilimleri Vize Ders Notları Gamze 3 256 Son Yorum: Gamze
not  Genel Muhasebe 2 Vize Ders Notları Gamze 3 259 Son Yorum: Gamze

İdari Yargı Vize Ders Notları

#1
not 
Yeni İdari Yargı Vize 1. 2. 3. 4. Ünite Ders Notları ve Özetleri

Okey Kamu yönetiminin sahip olduğu yetkileri kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun olarak kullanması gerekmektedir. Kamusal yetkilerin kişisel, siyasal ya da ekonomik amaçlarla değil kamu yararı amacıyla kullanılması asıldır. 

Okey Dolayısıyla kamu yönetiminin eylem ve işlemleri denetlenirken esas alınacak unsurlardan biri kamu yararı biri de hizmet gerekleri olacaktır. 

Okey Ancak bunlardan da önce tespit edilecek öncelikli husus kamu yönetimin eylem ve işlemlerinin hukuka uygun olup olmadığı dır. Çünkü kamusal yetkiler hukuk kurallarıyla düzenlenmektedir. 

Okey Kamu yönetiminin işleyişi denetlenerek hata, bilgi veya tecrübe eksikliği ya da kişisel duygular gibi insana özgü özellikler nedeniyle hukuka aykırı hareket etmesi önlenmektedir. 

Okey Kamu yönetiminin hukuka, kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun işleyip işlemediğinin tespiti amacıyla yapılan denetim çeşitli ölçütler esas alınarak sınıflandırılmaktadır Kamu yönetimi kendi iç işleyişini kendisi denetleyebileceği gibi bir başka kuruluş da kamu yönetimin işleyişini denetleyebilir. 

Okey Kamu yönetiminin kendisini denetlemesine iç denetim bir başka kuruluşun denetlemesine ise dış denetim adı verilmektedir.

Okey Yasalaşmayan Kamu Yönetimi Temel Kanunu Tasarısında iç ve dış denetimde, performans denetimi, malî denetim ve hukuka uygunluk denetimi olarak alt ayırımlara gidilmişti. 

Okey Denetimin yapıldığı dönem esas alındığında ise denetim: ön denetim, anında denetim ve sonradan yapılan denetim olmak üzere üçe ayrılır. 

Okey Ünitenin işlenmesinde esas alınan denetleyenler açısından yapılan ayrıma göre ise kamu yönetimin denetimi: kamu denetimi, parlamento denetimi, idari denetim ve yargısal denetim olarak ayrılmaktadır.  

Okey Toplumu oluşturan bireylerin bireysel görüşlerinin aynı yönde toplanarak, kolektif bir talebe dönüşmesi şeklinde tanımlanabilecek kamuoyu kavramı yönetimin denetlenmesinde önemli bir araçtır. 

Okey Kamuoyu veya kamu denetiminin etkin şekilde gerçekleşmesi için birtakım koşulların sağlanması gerekir. 

Okey Öncelikle denetimi gerçekleştirecek kişi ve toplulukların bilinçli olması, yeterli birikim ve iradenin oluşması şarttır. Etkin denetim için bir diğer koşul, kitle iletişim araçlarının gelişmiş olması dır. 

Okey Ayrıca kamu denetimine imkan sağlayacak hukuki araçların varlığı, temel hak ve hürriyetlerin tanınıp teminat altına alınması bir diğer koşuldur. Kamu denetimi de aslında temel hak ve özgürlükler esas alınarak alt başlıklara ayrılmaktadır. 

Okey Buna göre kamu denetimi yolları şunlardır: Seçimler, bilgi edinme hakkı, toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkı, dilekçe hakkı . 

Okey Kanuni idare ilkesi gereğince kamu yönetiminin kuruluş ve görevlerini belirleyen yasama organı işleyişini de denetlemektedir. Türkiye Büyük Millet Meclisi bu yetkisini bazen doğrudan kullanmakta bazen de kendisine bağlı olarak çalışan birimler tarafından kullanmaktadır. 

Okey Denetim yetkisinin Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından doğrudan kullanılması doğrudan denetim olarak adlandırılmaktadır. 

Okey Doğrudan denetim Dilekçe Komisyonu ve İnsan Haklarını  İnceleme Komisyonu gibi TBMM komisyonları tarafından yapılan denetimi kapsadığı gibi Meclis araştırması, genel görüşme, gensoru ve Meclis soruşturması yollarıyla TBMM tarafından yapılan denetimi de kapsar. 

Okey Dolaylı denetim ise Türkiye Millet Meclisi’ne bağlı olarak çalışan Kamu Denetçiliği Kurumu ile Türkiye Büyük Millet Meclisi adına denetim yapan Sayıştay tarafından gerçekleştirilen denetimi kapsar. 

Okey Kamu yönetimi yasama ve yargı organları tarafından denetlendiği gibi idari birimlerce de denetlenmektedir. 

Okey Kamu yönetiminin hukuka uygun hareket etmesi, hukuka aykırılıkların önlenmesi Anayasa gereği idarenin görevlerindendir. 

Okey İdarenin bu görevini etkin şekilde yerine getirmesi halinde diğer denetim yollarına pek ihtiyaç kalmayacaktır. İdari denetim iki şekilde gerçekleşmektedir. Buna göre idari denetim aynı idari birim içinde gerçekleşebileceği gibi bir başka idari birim tarafından da gerçekleştirilebilir. 

Okey Aynı idari birim içinde gerçekleşen denetim hiyerarşik denetimdir. Bir başka idari birim tarafından gerçekleştirilen denetim ise idari vesayet denetimidir.  

Okey Yargısal denetim kamu yönetiminin hukuka uygun işlemesinin sağlanmasında diğer denetim yollarının yetersiz ya da etkisiz kalması halinde gerçekleşen denetimdir. Kamu yönetimi eylem ve işlemlerinde hukuka uygun hareket etme yükümlülüğü altında olsa da bazen bu yükümlülüğüne aykırı eylem ve işlemler yapabilmektedir. 

Okey Bu durumda hukuka aykırılıkların tespiti ve sonuçlarının ortadan kaldırılması ile bireylerin temel hak ve özgürlüklerinin güvence altına alınması için bağımsız ve tarafsız yargı organları tarafından kamu yönetiminin denetlenmesi zorunluluğu ortaya çıkmıştır. Bu denetimin nasıl gerçekleştiği ise ilerleyen ünitelerde ayrıntılı şekilde ele alınacaktır
Ara
Cevapla
#2
Okey Anayasa’da bir yeki olarak düzenlenen yargı  yetkisi bireyler arasında ya da bireylerle devlet arasında çıkan uyuşmazlıkları  çözümler. Yargı  yetkisi temel hak ve hürriyetlerin korunmasını  sağlayan bir yetkidir. Bu nedenle yargının yasama ve yürütme karşısında bağımsız olması  gerekir. 

Okey Nitekim Anayasa’da yargının bağımsız mahkemeler eliyle kullanılacağı  düzenlenmiştir. Bu çerçevede Anayasa’da mahkemelerin bağımsızlı ğını  sağlamak üzere hâkim ve savcılar için hâkimlik ve savcılık teminatı  öngörülmüştür. 

Okey Yasama ve yürütme organlarına karşı  yargının bağımsızlı ğını  sağlamak amacı yla hâkim ve savcıların özlük işlerini düzenlemek üzere Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu kurulmuştur. Bunlardan başka Anayasa’da mahkemelerin kuruluşunun, görev ve yetkilerinin yasa ile düzenleneceği öngörülmüş ve yüksek mahkemeler doğrudan Anayasa’da yer almıştır. 

Okey Gerçekten de Anayasa’da; anayasa yargısı , adli yargı , idari yargı , askeri adli ve askeri idari yargı  olmak üzere başlı ca beş yargı  düzeni öngörülmüş, adli, idari ve askeri yargı  mercileri arasında çıkacak görev ve hüküm uyuşmazlıklarını  çözümlemek üzere Uyuşmazlık Mahkemesi kurulmuştur. 

Okey Kanunların anayasaya uygunluğunu denetlemekle görevli anayasa yargısında bu görevi yerine getirmek üzere Anayasa Mahkemesi kurulmuştur. 

Okey On yedi üyeden oluşan Anayasa Mahkemesi’nin üç üyesini TBMM, on dört üyesini ise Cumhurbaşkanı , on iki yıl için seçer.   Belirtmek gerekir ki Anayasa Mahkemesi’nin görevleri kanunların anayasaya uygunluğunun denetlenmesi ile sınırlı  değildir. 

Okey Anayasa Mahkemesi, Cumhurbaşkanına, iktidar ve anamuhalefet partisi meclis grupları  ile TBMM üye tamsayısının en az beşte biri tutarındaki üyelerce açılacak iptal davası  yoluyla kanunların, kanun hükmünde kararnamelerin ve Türkiye büyük Millet Meclisi İçtüzüğü’nün Anayasa’ya  şekil ve esas bakımından uygunluğunu denetler. Anayasa değişikliklerini ise sadece şekil bakımından inceler. 

Okey Görülmekte olan bir davada, mahkeme uygulanacak bir kanun veya kanun hükmünde kararname hükmünü Anayasa’ya aykırı  bulursa ya da taraflardan birinin anayasaya aykırılık itirazının ciddi olduğu kanısına varırsa, Anayasa Mahkemesi itiraz üzerine inceleme yapar. 

Okey Bunlardan başka Anayasa Mahkemesi, Yüce Divan sı fatı yla yüksek yargı  organları  üyeleri, yürütme organı  üyelerini ve Genelkurmay Başkanı , kuvvet komutanları  ile Jandarma Genel Komutanını  da görev suçları  nedeniyle yargılama yetkisine sahiptir. 

Okey Anayasa Mahkemesi ayrı ca milletvekilliğinin düşmesine ve yasama dokunulmazlı ğının kaldırılmasına ilişkin Türkiye Büyük Millet Meclisi kararlarına karşı  yapılan itirazları  inceler, siyasal partilerin kapatılmalarına ilişkin davaları  görür ve siyasal partilerin mali denetimlerini yapar. 

Okey Son olarak Anayasa Mahkemesi 1982 Anayasası ’nda 2010 yılında yapılan değişiklikle, bireylere Anayasa’da güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Hakları  Sözleşmesi kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafından, ihlal edildiği iddiası yla yaptıkları  bireysel başvuruları  inceleme yetkisine sahiptir.  Adli yargı da ceza davaları  ile kişiler arasında çıkan hukuki uyuşmazlıklar çözümlenir. 

Okey Adli yargı  düzeninin yüksek mahkemesi Anayasa’nın 154. maddesi gereğince Yargı tay’dır. Yargı tay, adliye mahkemelerince verilen ve kanunun başka bir adli yargı  merciine bırakmadı ğı  karar ve hükümlerin son inceleme merciidir. 

Okey Kanunla gösterilen belli davalara da ilk ve son derece mahkemesi olarak bakar. Adli yargı  düzeni içindeki mahkemeler hukuk ve ceza mahkemeleri olarak ikiye ayrılır. 

Okey Hukuk mahkemeleri, sulh hukuk ve asliye hukuk mahkemeleri ile özel kanunlarla kurulan asliye ticaret mahkemeleri, iş mahkemeleri, kadastro mahkemeleri gibi diğer mahkemelerden oluşur. 

Okey Ceza mahkemeleri ise sulh ceza, asliye ceza ve ağır ceza mahkemeleri ile özel kanunlarla kurulan diğer ceza mahkemeleridir. 

Okey 5235 sayılı  Kanunla adli yargı  düzeninde Yargı tay’ın iş yükünü hafifletmek üzere bölge adliye mahkemeleri kurulmuştur. Bölge adliye mahkemelerinin esas görevi, adli yargı  ilk derece mahkemelerince verilen ve kesin olmayan hüküm ve kararlara karşı  yapılacak başvuruları  inceleyip karara bağlamaktır. 

Okey Bölge adliye mahkemeleri de hukuk ve ceza dairelerinden oluşur. Her bölge adliye mahkemesinde en az üç hukuk ve en az iki ceza dairesi bulunur.  

Okey İdari yargı ;  yürütme ve idarenin hukuka aykırı  işlemlerini iptal etmek; idari işlem ve eylemlerden zarar görenlerin zararlarının tazminini sağlamakla görevli yargı  düzenidir. İdari yargı  düzeninin yüksek mahkemesi Danıştay’dır. 

Okey Danıştay, idare ve vergi mahkemelerince verilen ve kanunun başka bir idari yargı  merciine bırakmadı ğı  karar ve hükümlerin son inceleme merciidir. 

Okey Kanunla gösterilen belli davalara da ilk ve son  derece mahkemesi olarak bakar. Danıştay dışındaki idari yargı  düzenine dâhil mahkemeler ise idare mahkemeleri, vergi mahkemeleri ve bölge idare mahkemeleridir. 

Okey Bir sonraki ünitenin konusunu oluşturan idari yargı  düzenindeki mahkemeler ayrıntılı  olarak sonraki ünitede ele alınacaktır. 

Okey Askeri adli yargı  yetkisi, Anayasa’nın 145. maddesine göre askeri mahkemeler ve disiplin mahkemelerince kullanılır.  Askeri yargı da, asker kişiler tarafından işlenen askeri suçlar ile bunların asker kişiler aleyhine veya askerlik hizmet ve görevleriyle ilgili olarak işledikleri suçlara ait davalar görülür. 

Okey Savaş hali haricinde, asker olmayan kişilerin askeri mahkemelerde yargılanmaları  mümkün değildir. Devletin güvenliğine, anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı  suçlara ait davalar her halde adliye mahkemelerinde görülür.

Okey Askeri yargı  organlarının işleyişi, askeri hâkimlerin özlük işleri, bağlı  bulundukları  komutanlık ile ilişkileri, mahkemelerin bağımsızlı ğı  ve hâkimlik teminatı  esaslarına göre kanunla düzenlenir. 

Okey Askeri adli yargı  alanında yüksek mahkeme konumunda olan Askeri Yargı tay, askeri mahkemelerce verilen karar ve hükümlerin son inceleme merciidir. Ayrı ca asker kişilerin kanunla gösterilen belli davalarına ilk ve son derece mahkemesi olarak bakar.  

Okey Askeri Yüksek İdare Mahkemesi, askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa bile, asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkların denetimini yapan ilk ve son derece mahkemesidir. 

Okey Askeri idari yargı  düzeninde sadece yüksek mahkeme olan Askeri Yüksek İdare Mahkemesi bulunmaktadır yani Askeri Yüksek  İdare Mahkemesi dışında bu yargı  düzenine tabi ilk derece mahkemeleri bulunmamaktadır. 

Okey Askerlik yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda ilgilinin asker kişi olması  şartı  aranmaksızın bu uyuşmazlıklar askeri idari yargı da çözümlenirler. 

Okey Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin askeri hâkim sını fından olan üyeleri birinci sını f hâkimler arasından, hâkim sını fından olmayan üyeleri ise yasada belirtilen niteliklere sahip subaylar arasından Genelkurmay Başkanınca gösterilen adaylar arasından Cumhurbaşkanınca seçilir. 

Okey Anayasa’da gördüğü hizmetin niteliği ve çalışma usulünün yargısal usule yakınlığı  nedeniyle yargı  bölümü içerisinde düzenlenen Sayıştay, genel ve katma bütçeli dairelerin bütün gelir ve giderleri ile mallarını  Türkiye Büyük Millet Meclisi adına denetlemek, sorumluların hesap ve işlemlerini kesin hükme bağlamak ve kanunlarla verilen inceleme, denetleme ve hükme bağlama işlerini yapmakla görevlidir. 

Okey Sayıştay’ın kesin hükümleri hakkında ilgililer yazılı  bildirim tarihinden itibaren on beş gün içinde bir kereye mahsus olmak üzere karar düzeltilmesi isteminde bulunabilirler. Ancak bu kararlar dolayısı yla idari yargı  yoluna başvurulamaz. 

Okey Sayıştay’ın sorumluların hesap ve işlemlerini kesin hükme bağlaması ; yargılamaya esas rapor hazırlanması , yargılama ve temyiz olmak üzere üç aşamada gerçekleşir. 

Okey Son olarak belirtmek gerekir ki vergi, benzeri mali yükümlülükler ve ödevler hakkında Danıştay ile Sayıştay kararları  arasında çıkan uyuşmazlıklarda Danıştay kararları  esas alınır. Birden çok yargı  düzeninin olduğu ülkemizde yargı  düzenlerinin görevlerini düzenleyen yasalar, mahkemeler arasında görev uyuşmazlı ğı  çıkmasını  önleyememektedir. 

Okey Bu nedenle birbirinden farklı  yargı  düzenine tabi mahkemeler arasında çıkan görev ve hüküm uyuşmazlıklarının çözümlenmesi için Anayasa’nın 158. maddesi ile Uyuşmazlık Mahkemesi kurulmuştur. 

Okey Uyuşmazlık Mahkemesi adli, idari ve askeri yargı  mercileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını  kesin olarak çözümlemeye yetkilidir. 

Okey Hukuk ve ceza bölümlerine ayrılan Uyuşmazlık Mahkemesi, bir Başkan ile on iki asıl, on iki yedek üyeden oluşur. Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanı , Anayasa Mahkemesi’nce kendi asıl ve yedek üyeleri arasından seçilir
Ara
Cevapla
#3
Okey Ülkemizde idari işlem ve eylemlerden kaynaklanan uyuşmazlıklar ayrı bir yargı düzeni içinde, idari yargı düzenindeki mahkemeler tarafından çözümlenmektedir. 

Okey İdari rejim olarak adlandırılan, idari işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkların ayrı bir yargı düzeni içinde yer alan mahkemeler tarafından çözümlenmesi sistemi, Fransa'dan alınmıştır. 

Okey Osmanlı İmparatorluğu döneminde adli idari yargı ayırımı olmadı ğı için, idari uyuşmazlıklar doğrudan adli yargı mercilerince çözümlenmekteydi. 

Okey Ancak Tanzimat sonrasında Fransa sisteminin benimsenmesiyle idari uyuşmazlıklara mülkiye memurları bakmaya başlamıştır. 

Okey 1868 yılında Şurayı Devlet (Danıştay) kurularak adli ve idari yargı ayırımı tesis edilmiştir. Ancak belirtmek gerekir ki Şurayı Devletin kararları görüş bildirici nitelikte olduğundan, idareden bağımsız bir yargı organı olarak düşünülmemiştir. 

Okey 1876 Anayasası döneminde ise idari yargı sisteminden vazgeçilmiştir. Ancak 1924 Anayasası ile idari davalara bakmak üzere Danıştay kurulması öngörülmüştür. 

Okey 1961 ve 1982 Anayasaları'yla da idari davaların idari yargı da çözümlenmesi benimsenmiştir. 

Okey 1982 yılında idare, vergi ve bölge idare mahkemelerinin kurulması yla iki dereceli idari yargı sistemi getirilmiştir. 

Okey Yüksek idare mahkemesi olan Danıştay Anayasa'nın 155. maddesine göre, idari mahkemelerce verilen ve kanunun başka bir idari yargı merciine bırakmadığı karar ve hükümlerin son inceleme merciidir. 

Okey Kanunla gösterilen belli davalara da ilk ve son derece mahkemesi olarak bakar. Bunlardan başka danışma ve inceleme mercii niteliğindeki Danıştay'ın idari görevleri de bulunmaktadır.

Okey Buna göre Danıştay; Başbakan ve Bakanlar Kurulunca gönderilen kanun tasarıları, kamu hizmetleri ile ilgili imtiyaz şartlaşma ve sözleşmeleri hakkında düşüncesini bildirmek, tüzük tasarılarını incelemek ve kanunla gösterilen diğer işleri yapmakla görevlidir. 

Okey Danıştay'ın meslek mensupları, Danıştay Başkanı, Danıştay Başsavcı sı, Danıştay başkanvekilleri, daire başkanları ile üyelerdir. Danıştay üyeleri, idari yargı hâkim ve savcıları ile Danıştay Kanunu'nda sayılan idari görevlerde bulunanlar arasından seçilir. 

Okey İdari yargı hâkim ve savcıları arasından yapılacak atama, Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu'nca; diğerleri ise Cumhurbaşkanınca yapılır. Cumhurbaşkanı, Danıştay üyelerinin dörtte birini seçme yetkisine sahiptir.

Okey Cumhurbaşkanı 'na tanınan bu yetki, siyasi atama yapılması halinde yargının tarafsızlığı tartışmalı hale geleceğinden eleştirilecek hususlardan biridir. 

Okey Danıştay Başkanı, Başsavcı, başkan vekilleri ve daire başkanları, kendi üyeleri arasından Danıştay Genel Kurulunca üye tamsayı sının salt çoğunluğu ve gizli oyla dört yıl için seçilirler. Süresi bitenler yeniden seçilebilirler. 

Okey Danıştay, görevlerini daireler ve kurullar vasıtasıyla yerine getirmektedir. Danıştay on dördü dava ve biri idari daire olmak üzere, on beş daireden oluşur. 

Okey Danıştay birinci dairesi idari daire, üçüncü, dördüncü, yedinci ve dokuzuncu daireler vergi dava dairesi, ikinci, beşinci, altıncı, sekizinci, onuncu, on birinci, on ikinci, on üçüncü, on dördüncü ve on beşinci daireler ise idari dava dairesidir. 

Okey Dava daireleri idare ve vergi mahkemelerinin kararlarını temyiz mercii olarak inceler ayrı ca bazı davaları ilk derece mahkemesi olarak çözümlerler. Her dairede bir başkan ile yeteri kadar üye bulunmaktadır. 

Okey Danıştay'ın kurulları ise Danıştay Genel Kurulu, İdari İşler Kurulu, İdari Dava Daireleri Kurulu, Vergi Dava Daireleri Kurulu, İçtihatları Birleştirme Kurulu, Başkanlar Kurulu ve Başkanlık Kuruludur. 

Okey Danıştay Başkanı, Başsavcı, başkanvekilleri, daire başkanları ve üyeler ile Genel Sekreterden oluşan Danıştay Genel Kurulu, Danıştay Kanunu ve diğer kanunlarla verilen seçim görevleri ile diğer görevleri yapar ve Danıştay Kanunu'nda öngörülen içtüzük ve yönetmelikleri kabul eder. 

Okey İdari İşler Kurulu, idari daire başkan ve üyeleri ile her takvim yılı başında Genel Kurulca her dava dairesinden seçilecek bir başkan veya üyeden oluşur. 

Okey İdari İşler Kurulu, kamu hizmetleriyle ilgili imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerini, kanunlarda bu kurulda görüşüleceği yazılı olan işleri ve idari daireden çıkan işlerden Danıştay Başkanının havale edeceği işleri inceler, karara bağlar ve görüşünü bildirir. 

Okey Ayrıca idari daire tarafından memurların yargılanmasıyla ilgili olarak verilen kararlara karşı yapılan itirazlar da İdari İşler Kurulu tarafından incelenir. 

Okey İdari Dava Daireleri Kurulu, idari dava dairelerinin başkanları ile üyelerinden; Vergi Dava Daireleri Kurulu, vergi dava dairelerinin başkanları ile üyelerinden oluşur. 

Okey İdare ve vergi mahkemelerinden verilen ısrar kararları ile idari ve vergi dava dairelerinden ilk derece mahkemesi olarak verilen kararları temyizen incelemek, İdari ve Vergi Dava Daireleri Kurullarının görevidir. 

Okey İçtihatları Birleştirme Kurulu, Danıştay Başkanı, Başsavcı, başkanvekilleri, dava daireleri başkanları ve üyelerinden oluşur. 

Okey İçtihatları Birleştirme Kurulu, Danıştay dairelerinin kararları dava dairelerinin veya idari ve vergi dava daireleri kurullarının kendi kararları veya ayrı ayrı verdikleri kararlar arasında aykırılık veya uyuşmazlık bulunması halinde, Danıştay Başkanının havalesi üzerine, Başsavcının düşüncesi alındıktan sonra uyuşmazlık konusu kararlar incelenir ve içtihadın birleştirilmesine karar vermektedir. 

Okey Birleştirilmiş içtihatların değiştirilmesine de aynı usul izlenerek İçtihatları Birleştirme Kurulu karar vermektedir. 

Okey İçtihadı Birleştirme Kurulu kararları , gönderildikleri tarihten itibaren bir ay içerisinde Resmi Gazete'de yaymlanır. 

Okey Bu kararlara, Danıştay daire ve kurulları ile idari yargı yerleri ve idare uymak zorundadır. Başkanlar Kurulu, Danıştay Başkanının başkanlı ğında Başsavcı , başkanvekilleri ve daire başkanlarından oluşur. 

Okey Başkanlar Kurulu, daireler arasında iş dağılmına, Danıştay daireleri arasında çıkan görev uyuşmazlıklarına, ayrı yargı çevrelerinde bulunan idare ve vergi mahkemeleri arasında görev ve yetkiye ilişkin uyuşmazlıklarda ve bağlantılı davalarda merci tayinine ve Danıştay Başkanının Kurulda görüşülmesini uygun gördüğü işler konusunda karar verir. 

Okey Başkanlık Kurulu ise Danıştay Başkanının başkanlı ğında, Danıştay Genel Kurulunca iki yıl için seçilecek üçü daire başkanı üçü Danıştay üyesi olmak üzere altı asıl ve ikisi daire başkanı ikisi Danıştay üyesi olmak üzere dört yedek üyeden oluşur. 

Okey Başkanlık Kurulu, üyelerin görev yerlerini, dairelerin iş durumunu ve ihtiyaçlarını göz önünde tutarak belirlemeye, zorunlu hallerde, daire başkanı ve üyelerin dairelerini değiştirmeye, Danıştay tetkik hâkimlerinin çalışacakları daireleri, kurulları ve görecekleri işleri belli etmeye ve gerektiğinde yerlerini değiştirmeye, yetkili merciin neresi olduğu belirtilmemiş olan yönetim işlerini belli etmeye veya bu işleri yapmaya ve kanunlarla verilen diğer görevleri yerine getirmeye yetkilidir.

Okey Bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemelerinde tek hâkim tarafından verilen veya İYUK'da sayılan mahkeme kararlarına karşı itiraz yoluna başvurulan bir yargı merciidir. Ayrıca yargı çevresindeki idare ve vergi mahkemeleri arasında çıkan görev ve yetki uyuşmazlıklarını kesin karara bağlarlar ve yürütmeyi durdurma kararlarına karşı yapılan itirazları sonuçlandırırlar. 

Okey 4483 sayılı memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun'da Bölge İdare Mahkemelerine soruşturma izni verilmesine ilişkin bazı kararlara karşı yapılan itirazları inceleme ve karara bağlama yetkisi verilmiştir. 

Okey Bölge idare mahkemeleri, bölgelerin coğrafi durumları ve iş hacmi göz önünde tutularak Adalet Bakanlığınca kurulur ve yargı çevreleri tespit olunur. 

Okey Bölge idare mahkemeleri, bölge idare mahkemesi başkanı ile iki üyeden oluşur. Bölge İdare Mahkemesi başkan ve üyeliklerine Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca atama yapılır. 

Okey İdari yargı düzeninde doğrudan dava açılabilen ilk derece mahkemeleri idare ve vergi mahkemeleridir. İdari uyuşmazlıklarda genel görevli mahkemeler idare mahkemeleridir. 

Okey İdare mahkemeleri Danıştay ve vergi mahkemelerinin görevine giren davalar dışındaki idari davaları karara bağlamakla görevlidir. Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan idari sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar da idare mahkemelerinde görülür.

Okey İdare mahkemeleri, diğer kanunlarla verilen işleri de çözümlemekle görevlidir. Vergi mahkemeleri de Kanun'da belirtilen uyuşmazlıkları çözümlemekle görevlidirler. 

Okey İdare ve vergi mahkemelerinde birer başkan ile yeteri kadar üye bulunur. Mahkeme kurulları başkan ile iki üyeden oluşur. 

Okey Ancak, uyuşmazlık miktarı yirmibeş bin lirayı aşmayan, konusu belli parayı içeren idari işlemlere karşı açılan iptal davaları ile tam yargı davaları , idare mahkemesi hâkimlerinden biri tarafından çözümlenir. 

Okey Aynışekilde vergi mahkemesinin görev alanına giren uyuşmazlıklardan kaynaklanan toplam değeri yirmibeş bin lirayı aşmayan davalar, vergi mahkemesi hâkimlerinden biri tarafından çözümlenir. 

Okey Hukuk fakültelerinin yanı sıra hukuk bilgisine programlarında yer veren siyasal bilimler, idari bilimler, iktisat ve maliye alanında yükseköğrenim görenler de idari yargı hâkimi olabilirler. 

Okey Ancak Hâkimler ve Savcılar Kanunun'da yapılan değişiklikle hukuk fakültesi mezunu olmayanların sayı sının sınırlandırılması mümkündür.
Ara
Cevapla
#4
Okey Kural olarak idari işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıklar idari yargı da çözümlenir. Ancak bazı hallerde idari işlem ve eylemlerden kaynaklanan uyuşmazlıklar adli yargı da çözümlenmektedir.

Okey İdarenin işlem ve eylemlerinden doğan hangi davaların adli yargı da çözümleneceği her zaman açık bir şekilde yasalarda düzenlenmiş değildir. 

Okey Yasal düzenleme eksikliği ya da yasada yer alan düzenlemenin yoruma açık olması sebebiyle, idari adli yargı ayırımının sınırları kesin olarak belirlenememektedir. 

Okey Bu durumda hangi yargı düzeninin görevli olduğuna Uyuşmazlık Mahkemesince karar verildiğinden dava süreci uzamaktadır. 

Okey Ayrıca hani yargı düzeninin görevli olduğunun bilinmesi dava açacak bireylerin hak arama hürriyetiyle de yakından ilgilidir. İdari yargının ortaya çıkmasıyla idari yargının görev alanına ilişkin birtakım ölçütler geliştirilmiştir. 

Okey İdari yargının görev alanını belirlemeye ilişkin kamu gücü ölçütüne göre idarenin kamu gücü kullanarak yaptığı işlem ve eylemlerden kaynaklanan uyuşmazlıklar idari yargı mercilerinde çözümlenecektir.

Okey Kamu hizmeti ölçütüne göre ise idarenin kamu hizmeti görmek için yaptı ğı işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkların çözüm yeri idari yargı dır. Ancak İdarenin üstlendiği hizmetlerin artması ve çeşitlenmesiyle kamu hizmeti ölçütünü yetersiz kalmıştır.

Okey Ayrıca birçok kamu hizmeti de özel hukuk hükümlerine göre yürütülmeye başlandığından iki ölçütün bir araya geldiği karma ölçütle idari yargının görev alanı belirlenir hale gelmiştir. Bu ölçüte göre idarenin kamu kudreti kullanarak yürüttüğü hizmetlerden kaynaklanan uyuşmazlıklar idari yargı da çözümlenmelidir. 

Okey Yani idarenin kamu hizmetlerini yürütürken özel hukuku aşan, üstün yetkiler kullandı ğı işlem ve eylemlerinden kaynaklanan uyuşmazlıklar idari yargı da çözümlenir. Ancak uygulamada bazen mahkemeler kamu gücü ölçütünü farklı yorumladıklarından yargı düzenleri arasında görev uyuşmazlığı çıkmaktadır. 

Okey Bazı idari işlem ve eylemlerden kaynaklanan uyuşmazlıklar adli yargı da çözümlenmektedir. İdari yargının görevli olup olmadığının tespitinde, yasa koyucunun iradesi esas alınmaktadır. 

Okey Yasa koyucunun iradesiyle adli yargı da çözümlenecek bazı idari işlemlere Kabahatler Kanunu, Kamulaştırma Kanunu, İş kanunu ve Karayolları Trafik Kanunu’nda yer verilmiştir. Bunun dışında nüfus ve tapu sicili ile ilgili davalar da yasa koyucunun iradesiyle adli yargı da görülmektedir. 

Okey Ancak belirtmek gerekir ki yasa koyucunun idari uyuşmazlıkların adli yargı da çözümlenmesi konusundaki yetkisi sınırlıdır. 

Okey Anayasa Mahkemesi verdiği kararlarda yasa koyucunun iradesiyle idari uyuşmazlığın adli yargı da çözümlenebilmesi için birtakım ölçütler geliştirmiştir. 

Okey Yargı içtihatlarında bir uyuşmazlığın idari yargının görev alanına girip girmediği incelenirken, öncelikle ortada idari bir işlem olup olmadığına bakılmaktadır. 

Okey Kısaca idare makamlarının idare hukuku alanındaki işlem ve eylemleri olarak tanımlanabilecek idari teşkilat içinde yer almayan bir makam tarafından da tesis edilebilmektedir. 

Okey Bazı durumlarda ise idare teşkilatına dâhil bir makam tarafından yapılan işleme karşı açılacak davalar idari yargının görev alanı dışında kalabilmektedir. 

Okey Bu nedenle idari yargının görev alanının tespiti açısından idare işlevi kavramının belirlenmesi gerekmektedir. İdare işlevi sürekli olarak yapılması gereken kamu hizmetlerini görme işlevidir. 

Okey Bu çerçevede yasama ve yürütme organlarınca uzun süreli ve kesintisiz yürütülen etkinlikler de idare işlevi kapsamına dâhildir. Görüldüğü üzere idare işlevi geniş kapsamlı dır. 

Okey Bu nedenle kavramın olumsuz tanımlanması daha kolaydır. Buna göre; yasama, yargı ve yürütme işlevleri dışında kalan tüm kamusal faaliyetler idari işlevini oluşturur.

Okey İdarenin, kişi hak ve hürriyetlerine açık ve haksı z müdahale niteliği taşıyan eylemleri, fiili yol olarak adlandırılır. 

Okey Bu açık ve haksız müdahale niteliği taşıyan eylemler, yapılan eylemin idarilik niteliğini kaybettirecek boyutta olmalı dır. Eylemin idarilik niteliği ortadan kalktığından bu eylemlerden doğan zararların tazmini için adli yargı da haksız fiil hükümlerine göre dava açmak gerekir. 

Okey Belirtmek gerekir ki bireylerin hak ve hürriyetlerine yapılan tecavüzün, kamu hizmetinin ifası sırasında ve kamu görevlilerince yapılmış olması , işlemi ve eylemi idari kabul etmek için yeterli değildir. 

Okey Sıkça karşılaşılan fiili yol uygulamaları , mülkiyet hakkına tecavüz ve gözaltındaki işkencelerdir. İdari yargı yetkisinin ilk sınırını doğrudan Anayasa ile yargı denetimi dışında bırakılan işlemler oluşturmaktadır. 

Okey Anayasa’nın 125. maddesinde idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu düzenlenmekle birlikte yine aynı maddede Cumhurbaşkanının tek başına yapacağı işlemler ile Yüksek Askeri Şura kararlarının yargı denetimine tabi olmadığı belirtilmiştir. 

Okey Ancak 12.09.2010 tarihinde kabul edilen Anayasa değişikliğiyle Yüksek Askeri Şura’nın bazı kararlarına karşı yargı yoluna gitmek mümkün hale gelmiştir. 

Okey Buna göre; Yüksek Askeri Şura’nın terfi işlemleri ile kadrosuzluk nedeniyle emekliye ayırma hariç her türlü ilişik kesme kararlarına karşı yargı yoluna başvurmak mümkündür. 

Okey Yine Anayasa’nın 159. maddesinde Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu’nun meslekten çıkarma cezasına ilişkin olanlar dışındaki kararlarına karşı yargı mercilerine başvurulamayacağı düzenlenmiştir. Belirtmek gerekir ki Anayasa’nın 2.maddesinde devletin nitelikleri arasında sayılan hukuk devleti ilkesi, tüm idari işlemlerin yargı denetimine tabi olmasını zorunlu kılmaktadır. 

Okey Dolayısıyla Anayasa değişikliği çalışmalarında, Cumhurbaşkanının tek başına yapacağı işlemler ile Yüksek Askeri Şura ve Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu’nun bazı işlemlerinin yargı denetimi dışında bırakılması , hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmamaktadır. 

Okey İdari yargı yetkisinin bir diğer sınırını , askeri idari yargı da çözümlenen uyuşmazlıklarla tahkim usulüyle çözümlenen uyuşmazlıklar oluşturur. Askeri idari yargı kapsamındaki uyuşmazlıkları çözümlemek üzere 1972 yılında Askeri Yüksek İdare Mahkemesi kurulmuştur. 

Okey Askeri Yüksek İdare Mahkemesi, askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa bile, asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkları çözümleyen ilk ve son derece mahkemesidir. 

Okey Belirtmek gerekir ki askerlik yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda ilgilinin asker kişi olması  şartı aranmamaktadır. 

Okey 1999 yılında Anayasa’nın 125.maddesinde yapılan değişiklikle kamu hizmetleri ile ilgili imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden kaynaklanan uyuşmazlıkların tahkim yoluyla çözümlenmesine imkân sağlanmıştır. 

Okey Bu değişiklik sonrasında İdari Yargılama Usulü Kanunu’nda idari sözleşmelerden doğan davaların istisnası olarak, tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar öngörülmüştür.

Okey Anayasa’nın 125. maddesinin 4.fıkrası gereğince yargı yerleri idarenin takdir yetkisini kaldıracak şekilde karar veremezler. 

Okey İdarenin işlem ve eylemlerinin açıkça düzenlenmesi, günlük yaşamdaki her ihtimalin öngörülmesi mümkün olmadığından idareye takdir yetkisi tanınması bir zorunluluk olarak karşımıza çıkmaktadır. Takdir yetkisi idareye, işlemin sebebini, konusunu, zaman ve yerini belirlemek; çeşitli çözümlerden birini seçmek; işlem yapmak ya da yapmamak konusunda tanınan serbestidir. 

Okey Takdir yetkisi idareye tanınmış sınırsız bir yetki değildir. Nitekim Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi’nin tavsiye kararında takdir yetkisinin kullanımında uyulması gereken temel ilkeler belirlenmiştir. 

Okey Ayrıca belirtmek gerekir ki mahkemelerin idarenin takdir yetkisini kaldıracak şekilde karar verememeleri, takdir yetkisine dayanılarak yapılan işlemlerin yargı denetimi dışında kalacağı anlamına gelmemektedir. İdarenin takdir yetkisinin hukuka uygun kullanılıp kullanılmadı ğı , idari yargı yerlerince denetlenmektedir. 

Okey İdari yargının yerleşik içtihadına göre takdir yetkisi sınırsız ve mutlak bir yetki olmayıp, kamu yararı ve kamu hizmetinin gerekleriyle sınırlı dır. Yerindelik denetimi, takdir yetkisi kullanılarak tesis edilen işlemlerin yargı sal denetiminde, idari yargı hâkiminin yetkisinin sınırı dır. 

Okey Yerindelik, takdir yetkisinin denetiminde işlemin hizmet gerekleri ve kamu yararı ölçütlerine uygun kullanılıp kullanılmadığının ötesine geçilerek işlemin isabetli veya yararlı olup olmadığına hâkim tarafından karar verilmesidir. 

Okey Bu durumda hukuka uygunluk denetimi yapması gereken hâkim idarenin yerine geçerek bir işlemin, isabetli veya yararlı olup olmadığına karar verdiğinden Anayasayla kendisine verilen yetkiyi aşmış olur. Yerindelik denetimi hukuka uygunluk denetiminden farklı dır. 

Okey Hukuka uygunluk denetiminde bir işlem veya eylemin yürürlükteki mevzuata, yargı içtihatlarına ve süreklilik kazanmış olan idari uygulamalara aykırı olup olmadı ğı denetlenirken, yerindelik denetiminde hukuka uygun bir işlem veya eylemin yapılıp yapılmaması na veya ne şekilde yapılması gerektiği denetlenmektedir. 

Okey Uygulamada verilen kararlardan, yerindelik denetiminin hangi hallerde söz konusu olacağına ilişkin şu ölçütleri çıkarmak mümkündür. 

Okey Bir işlemde takdir yetkisi kullanılırken eşitlik ilkesine, hizmet gereklerine ve kamu yararına uygun davranılmadığı somut ve objektif olarak belirlenemiyorsa, yapılacak denetim yerindelik denetimi olacaktır. 

Okey İdarenin tercihte bulunmak yetkisine sahip olduğu hallerde bu yetkinin belirli bir kişi lehine kullanmaya zorlanması halinde yine yapılacak denetim yerindelik denetimi olacaktır. 

Okey Mahkemenin talimat niteliğinde hüküm kurması da yerindelik denetimi olarak kabul edilmektedir. Son olarak uygulamadan çıkarılan bir başka ölçüt, açık hata denetimi veya açık değerlendirme hatası olarak adlandırılan denetimdir. 

Okey Buna göre, idarenin takdir yetkisini kullanırken açık hataya düştüğünün belirlenemediği hallerde yapılacak denetim, yerindelik denetimidir. 

Okey İdari Yargılama Usulü Kanunu’nda yer alan yürütme görevinin kanunlarda gösterilen şekil ve esaslara uygun olarak yerine getirilmesini kısıtlayacak veya idarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimde karar veremeyecekleri yönündeki düzenleme uygulamada, idarenin yargı kararıyla işlem yapmaya zorlanamayacağı  şeklinde yorumlanmaktadır. 

Okey Ancak belirtmek gerekir ki idare, mahkeme kararlarının yerine getirilmesi için işlem yapmakla yükümlüdür. Dolayısıyla mahkeme kararları idareyi işlem yapmaya zorlamaktadır. 

Okey İdarenin yargı kararıyla işlem yapmaya zorlanamamasını , idarenin takdir yetkisini kullanarak işlem yapıp yapmayacağına veya ne zaman harekete geçeceğine kendisinin karar vermesi olarak anlamak gerekir. 

Okey Uygulamada özellikle taşınmaz mülkiyetine sınırlamalar getiren imar planlarının uygulanması ve kamulaştırma işlemlerinde idare uzun seneler hareketsiz kalarak hak sahiplerinin mağduriyetine neden olmaktadır. Bu durumda mülkiyet hakkını kullanamayanlar için başvurulacak tek hukuki yol dava açmaktır. 

Okey Ancak bu tür davalarda idarenin yargı kararıyla işlem yapmaya zorlanamayacağı yorumuyla karşılaşıldığından hak kayıpları önlenemediğinden Avrupa İnsan Haklari Mahkemesi’ne başvurulmaktadır. 

Okey İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 2.maddesinde idari yargı yetkisinin bir diğer sınırı öngörülmüştür. Buna göre, idari yargı yerleri, idari işlem veya eylem niteliğinde yargı kararı veremezler. 

Okey Nitekim idari yargı yerleri açılan davalarda işlemin iptaline ya da tazminata hükmetmekte veyahut davayı reddetmektedirler. 

Okey Belirtmek gerekir ki idari yargı için getirilen bu sınırlama adli yargı yerleri için söz konusu değildir. Nitekim adli yargı yerleri, açılan davalarda idarenin ne şekilde hareket edeceğine karar verebildikleri gibi bazen idare yerine geçerek karar alabilmektedirler.

Okey İdari yargı yerlerine getirilen bu sınırlama, idari yargının etkinliğini azaltmakta, bu durum ise idari yargının yetersizliği ya da eksikliği gibi algılanmaktadır.
Ara
Cevapla


[-]
Tags
vize ders yargı notları idari


Hızlı Menü: